W ramach II naboru do Inwestycji A2.5.1 Program Wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju złożono łącznie 7842 wnioski. Po opublikowaniu wyników pierwszej oceny, do NIMiT wpłynęło 2255 odwołań, z których pozytywnie rozpatrzono 263. Spośród pozostałych 1992 wnioskodawców, których odwołania nie uzyskały pozytywnej oceny w ponownej weryfikacji, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyło 51 osób, co stanowi 2,5% tej grupy.
Możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego, określona w art. 14lzf ust. 2–3 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju oraz w pkt 7.7 Regulaminu drugiego wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem w formie stypendiów i grantów, stanowi element procedury odwoławczej i przysługuje każdemu wnioskodawcy po odmowie objęcia wsparciem w wyniku ponownej oceny przedsięwzięcia. Tożsame zasady obowiązywały już w I naborze i były w obu edycjach stosowane jednolicie.
Instytut prowadził dla wnioskodawców szkolenia, podczas których informowano o przysługującej ścieżce odwoławczej, w tym o możliwości wniesienia skargi do WSA. Informacja ta była przekazywana wielokrotnie różnymi kanałami: w treści decyzji kierowanych do wnioskodawców, w regulaminach obu naborów, a także bezpośrednio podczas szkoleń organizowanych przez NIMiT. Liczba skarg złożonych do WSA jest zatem w pewnej mierze naturalnym efektem skuteczności tych działań informacyjnych.
Zgodnie z pkt 5 Regulaminu naboru, ocena przedsięwzięć, zarówno w pierwszej, jak i w ponownej ocenie, należy wyłącznie do niezależnych ekspertów. NIMiT, jako jednostka podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, odpowiadał za organizację tego procesu – jego obsługę administracyjną i techniczną. W żadnym momencie procesu oceny Instytut nie wpływał na rozstrzygnięcia podejmowane przez ekspertów.
Osoby powołane do udziału w ocenie wniosków wyłaniano na podstawie rekomendacji niezależnych stowarzyszeń branżowych. Składały one oświadczenia potwierdzające bezstronność i brak konfliktu interesów, a poprawność tych deklaracji weryfikowano za pomocą unijnych narzędzi informatycznych: systemów Arachne oraz Skaner.
Pełen skład ekspercki został oficjalnie podany do wiadomości 30 marca 2023 r., w ramach realizacji kamienia milowego A2L. Ostatnia aktualizacja składu została opublikowana 15 października 2025 r. Jakakolwiek modyfikacja składu eksperckiego wymagała przeprowadzenia wieloetapowej procedury, obejmującej rekomendacje stowarzyszeń branżowych oraz roboczą akceptację Komisji Europejskiej.
W pracach Komitetu Selekcyjnego i Komitetu Odwoławczego w II naborze uczestniczyło łącznie 154 niezależnych ekspertów reprezentujących wszystkie sześć segmentów programu (muzykę, teatr, taniec, sztuki wizualne, muzealnictwo oraz kulturę ludową i tradycyjną). Średnie obciążenie wynosiło 135 wniosków na osobę w Komitecie Selekcyjnym oraz 97 wniosków na osobę w Komitecie Odwoławczym.
NIMiT zapewnił ekspertom przygotowanie i wsparcie organizacyjne, w tym szkolenia i webinaria w obu naborach (17–18 lipca 2024 r. w I naborze oraz 9–10 czerwca i 26 sierpnia 2025 r. w II naborze), a także uruchomił w II naborze dedykowaną infolinię ekspercką obsługiwaną przez 8-osobowy zespół o komplementarnych kompetencjach. Rozszerzenie oferty szkoleniowej w II naborze było bezpośrednią odpowiedzią NIMiT na doświadczenia zebrane podczas I naboru.
W trakcie realizacji programu odnotowano liczne przypadki rezygnacji ekspertów ze współpracy – zarówno przed jej formalnym rozpoczęciem, jak i w jej trakcie. Jedną z istotnych przyczyn tych rezygnacji była negatywna atmosfera towarzysząca programowi w przestrzeni medialnej i społecznościowej, a także presja środowiskowa, która w wielu przypadkach skutecznie zniechęcała potencjalnych kandydatów do podjęcia się tego zadania. Zjawisko to dodatkowo obciążało pozostały skład ekspercki, zwiększając liczbę wniosków przypadających na osobę oraz wymuszało uruchamianie czasochłonnej procedury uzupełniania składu, obejmującej rekomendacje stowarzyszeń branżowych oraz roboczą akceptację Komisji Europejskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrzył dotychczas 50 spośród 51 wniesionych skarg. W 21 sprawach sąd wydał rozstrzygnięcie korzystne dla NIMiT, pozostałe 29 spraw zwrócono do ponownego rozpatrzenia. Wśród wskazywanych przez Sąd uchybień proceduralnych wymienić można m.in. zbyt ogólny sposób formułowania przez ekspertów uzasadnień do wystawianych ocen czy brak wyraźnej odrębności między ustaleniami pierwotnej oceny a tymi przyjętymi ponownie na etapie odwołania.
Przy skali i złożoności programu, obejmującego tysiące wniosków, ocenianych przez niezależnych ekspertów, pracujących w warunkach dużego obciążenia, nie można całkowicie wykluczyć wystąpienia pojedynczych błędów o charakterze ludzkim, których – w skali całego programu – było niewiele. Właśnie z tego powodu przewidziano wieloetapowy mechanizm weryfikacji rozstrzygnięć, obejmujący odwołanie, ponowną ocenę oraz kontrolę sądowo-administracyjną. Sama możliwość wystąpienia korzystnych dla wnioskodawców rozstrzygnięć sądowych została uwzględniona już na etapie projektowania programu – regulamin II naboru przewidywał rezerwę środków przeznaczonych na dofinansowanie przedsięwzięć po pozytywnych rozstrzygnięciach WSA, w wysokości do 19 stypendiów oraz do 24 grantów.
Terminy realizacji Przedsięwzięć wynikają wprost z regulaminów naborów oraz z ram czasowych realizacji Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, wiążących dla Polski jako całości. Data 28 lutego 2026 r. to maksymalny termin kwalifikowalności wydatków ponoszonych celem realizacji Przedsięwzięcia, zgodnie z pkt 3.8 regulaminu grantowego oraz analogicznym postanowieniem regulaminu stypendialnego.
Terminy kwalifikowalności wydatków oraz realizacji wskaźników wynikają z unijnego harmonogramu wdrażania KPO, którego dochowanie warunkuje rozliczenie środków przez Polskę wobec Komisji Europejskiej, i nie podlegają jednostronnej modyfikacji przez NIMiT jako operatora programu. W konsekwencji, zgodnie z regulaminem naboru, uwzględnienie skargi do sądu administracyjnego nie skutkuje automatycznym i bezwarunkowym przyznaniem wsparcia. Warunkiem jego udzielenia pozostaje uzyskanie pozytywnej oceny ekspertów oraz zrealizowanie przedsięwzięcia zgodnie z wnioskiem, regulaminem i wskazanym terminem.
Nieprawdą jest, jakoby NIMiT w jakikolwiek sposób przymuszał wnioskodawców do zawierania umów z datą wsteczną. Każdy wnioskodawca, składając wniosek, był zobowiązany do złożenia oświadczenia o zapoznaniu się z treścią regulaminu naboru oraz akceptacji jego postanowień. Regulaminy wprost określały, że warunkiem udzielenia wsparcia w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd jest zrealizowanie przedsięwzięcia w terminie pierwotnie zadeklarowanym we wniosku:
- Regulamin grantowy: 7.9. Bez uszczerbku dla pkt 7.8, w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku o Ponowną ocenę Przedsięwzięcia lub skargi do sądu administracyjnego, o której mowa w art. 14lzf ust. 2-3 UZPPR, warunkiem udzielenia Wnioskodawcy wsparcia jest zrealizowanie Przedsięwzięcia zgodnie z Wnioskiem i Regulaminem, w tym postanowieniem pkt 3.8 zdanie pierwsze.
- Regulamin stypendialny: 7.9. Bez uszczerbku dla pkt 7.8, w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku o Ponowną ocenę Przedsięwzięcia lub skargi do sądu administracyjnego, o której mowa w art. 14lzf ust. 2-3 UZPPR, warunkiem udzielenia Wnioskodawcy wsparcia jest zrealizowanie Przedsięwzięcia zgodnie z Wnioskiem i Regulaminem, w tym w okresie wskazanym zgodnie z pkt 4.6(5).
Funkcjonowanie mechanizmu odwoławczego (w tym możliwość skierowania sprawy do WSA) oraz liczba wydanych w tym trybie wyroków, są naturalną konsekwencją skali i złożoności programu obejmującego tysiące wniosków.
Narodowy Instytut Muzyki i Tańca podkreśla, że program KPO dla kultury był realizowany zgodnie z regulaminem, a oceny wniosków przeprowadzali niezależni eksperci. Liczba skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz częściowo korzystne dla wnioskodawców wyroki są naturalnym elementem wieloetapowej procedury odwoławczej przy programie obejmującym tysiące wniosków i nie świadczą o systemowych nieprawidłowościach. Jednocześnie NIMiT zaprzecza zarzutom dotyczącym wymuszania umów z datą wsteczną, podkreślając, że wszystkie zasady i terminy wynikały z regulaminów oraz harmonogramu realizacji KPO.
Z wyrazami szacunku
Joanna Szymajda
Dyrektor Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca
